Βιολογία Προσανατολισμού: Πανελλαδικές 2026, Ημερήσια
Τα θέματα της Βιολογίας Προσανατολισμού των Πανελλαδικών εξετάσεων ΓΕΛ του 2026 (Ημερήσια), με τις μονάδες κάθε ερωτήματος: 23 ερωτήματα, 100 μονάδες.
Λύστε το ως Προσομοίωση τριών ωρών Όλα τα θέματα ανά έτος
Οι λύσεις και τα κριτήρια βαθμολόγησης γράφτηκαν για την εφαρμογή και δεν είναι επίσημες απαντήσεις. Τις λύσεις όλων των ερωτημάτων τις βρίσκετε στην εφαρμογή.
Θέμα Α 25 μονάδες
-
Α1 · 5 μονάδες
Το ζεύγος κωδικονίων που αφορά συνώνυμα κωδικόνια είναι
-
Α2 · 5 μονάδες
Με ραδιενεργό θείο ιχνηθετείται μόνο
-
Α3 · 5 μονάδες
Η πρωτοταγής δομή μιας πρωτεΐνης περιλαμβάνει
-
Α4 · 5 μονάδες
Τα βακτήρια του γένους Lactobacillus αναπτύσσονται ιδανικά σε τιμές pH
-
Α5 · 5 μονάδες
Η διαδικασία της ωρίμανσης πραγματοποιείται σε
Θέμα Β 25 μονάδες
-
Β1 (1) · 1 μονάδα
Να αντιστοιχίσετε κάθε όρο της στήλης Α του παρακάτω πίνακα με έναν από τους όρους της στήλης Β. Με ποιο στοιχείο της δεύτερης στήλης αντιστοιχεί το «1. Πυρηνικός φάκελος»;
ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β 1. Πυρηνικός φάκελος α. Μόνο προκαρυωτικά κύτταρα 2. Ριβοσώματα β. Μόνο ευκαρυωτικά κύτταρα 3. Άτρακτος γ. Προκαρυωτικά και ευκαρυωτικά κύτταρα 4. Μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια 5. Περιοριστικές ενδονουκλεάσες 6. Δίκλωνα κυκλικά μόρια DNA -
Β1 (2) · 1 μονάδα
Με ποιο στοιχείο της δεύτερης στήλης αντιστοιχεί το «2. Ριβοσώματα»;
-
Β1 (3) · 1 μονάδα
Με ποιο στοιχείο της δεύτερης στήλης αντιστοιχεί το «3. Άτρακτος»;
-
Β1 (4) · 1 μονάδα
Με ποιο στοιχείο της δεύτερης στήλης αντιστοιχεί το «4. Μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια»;
-
Β1 (5) · 1 μονάδα
Με ποιο στοιχείο της δεύτερης στήλης αντιστοιχεί το «5. Περιοριστικές ενδονουκλεάσες»;
-
Β1 (6) · 1 μονάδα
Με ποιο στοιχείο της δεύτερης στήλης αντιστοιχεί το «6. Δίκλωνα κυκλικά μόρια DNA»;
-
Β2 · 6 μονάδες
Να ορίσετε τις παρακάτω έννοιες: α. γενετικός κώδικας. β. νουκλεόσωμα. γ. χαρτογράφηση. (Μονάδες 6)
-
Β3 · 7 μονάδες
Η γενετική ποικιλομορφία χαρακτηρίζει κυρίως τους αμφιγονικά αναπαραγόμενους οργανισμούς. Να αναφέρετε ονομαστικά τέσσερις μηχανισμούς δημιουργίας γενετικής ποικιλομορφίας στους απογόνους των αμφιγονικά αναπαραγόμενων οργανισμών (μονάδες 4) και να εξηγήσετε γιατί η γενετική ποικιλομορφία έχει μεγάλη σημασία για τη διαδικασία της εξέλιξής τους (μονάδες 3). (Μονάδες 7)
-
Β4 · 6 μονάδες
Οι χλωροπλάστες ανήκουν σε μια ευρύτερη κατηγορία οργανιδίων των φυτικών κυττάρων που ονομάζονται πλαστίδια. Ποια άλλα είδη πλαστιδίων γνωρίζετε, πού εντοπίζονται και ποιος είναι ο ρόλος τους; (Μονάδες 6)
Θέμα Γ 25 μονάδες
-
Γ1 · 8 μονάδες
Σχήμα του θέματος (περιγραφή): δύο μεταβολικά μονοπάτια. Στο πρώτο η άχρωμη ουσία Α μετατρέπεται με το ένζυμο σε κόκκινη χρωστική. Στο δεύτερο η άχρωμη ουσία Β μετατρέπεται με το ένζυμο σε κίτρινη χρωστική. Το χρώμα του πτερώματος ενός είδους τροπικού πτηνού μπορεί να είναι πορτοκαλί, κόκκινο, κίτρινο ή λευκό. Η δημιουργία του τελικού χρώματος είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού των χρωστικών που παράγονται σύμφωνα με τα μεταβολικά μονοπάτια του παραπάνω σχήματος. Η σύνθεση των ενζύμων και ελέγχεται από επικρατή αλληλόμορφα γονίδια που εδράζονται σε διαφορετικά ζεύγη χρωμοσωμάτων, ενώ τα υπολειπόμενα αλληλόμορφά τους δεν παράγουν λειτουργικά ένζυμα. Όταν δεν παράγεται καμία χρωστική, το χρώμα του πτερώματος είναι λευκό, ενώ η ταυτόχρονη σύνθεση της κόκκινης και της κίτρινης χρωστικής οδηγεί σε πορτοκαλί φαινότυπο. Από οικογένειες πτηνών που παρουσίαζαν για πολλές διαδοχικές γενιές το ίδιο χρώμα πτερώματος, διασταυρώνονται θηλυκά με κίτρινο πτέρωμα με αρσενικά με κόκκινο πτέρωμα και προκύπτουν στην γενιά πτηνά μόνο με πορτοκαλί πτέρωμα. Από τη διασταύρωση των ατόμων της γενιάς προκύπτουν στην γενιά: 63 θηλυκά με πορτοκαλί πτέρωμα 21 θηλυκά με κίτρινο πτέρωμα 32 αρσενικά με πορτοκαλί πτέρωμα 31 αρσενικά με κόκκινο πτέρωμα 10 αρσενικά με κίτρινο πτέρωμα 11 αρσενικά με λευκό πτέρωμα Να διερευνηθεί και να προσδιοριστεί ο τρόπος κληρονόμησης του χρώματος του πτερώματος. Δεν απαιτείται η διατύπωση των νόμων του Mendel. Δίνεται ότι το φύλο στο είδος αυτό των πτηνών καθορίζεται όπως και στον άνθρωπο. (Μονάδες 8)
-
Γ2 · 4 μονάδες
Να προσδιοριστούν οι γονότυποι των ατόμων της πατρικής (P) και της πρώτης θυγατρικής γενιάς (). Να θεωρήσετε ότι το γονίδιο του ενζύμου είναι αυτοσωμικό και το γονίδιο του ενζύμου φυλοσύνδετο (στο Χ χρωμόσωμα). Δεν απαιτείται η διατύπωση των νόμων του Mendel. Δίνεται ότι το φύλο στο είδος αυτό των πτηνών καθορίζεται όπως και στον άνθρωπο. (Μονάδες 4)
-
Γ3 · 4 μονάδες
Σχήμα του θέματος (περιγραφή): το γενεαλογικό δέντρο της Εικόνας 1 έχει τρεις γενιές· τα μαυρισμένα σύμβολα είναι τα άτομα που πάσχουν. Γενιά I: ο άνδρας , που δεν πάσχει, και η γυναίκα , που πάσχει. Παιδιά τους είναι ο άνδρας , που πάσχει, η γυναίκα , που δεν πάσχει, και ο άνδρας , που δεν πάσχει. Η έχει με τον άνδρα , που δεν πάσχει, μία κόρη, την , που πάσχει. Στο γενεαλογικό δέντρο της Εικόνας 1 απεικονίζεται ο τρόπος κληρονόμησης σπάνιας ασθένειας που κληρονομείται με υπολειπόμενο φυλοσύνδετο τρόπο στα μέλη μιας οικογένειας. Τα άτομα , και πάσχουν από την ασθένεια αυτή. Μεταξύ των μελών της οικογένειας δύο άτομα εμφανίζουν μη αναμενόμενο φαινότυπο εξαιτίας χρωμοσωμικών ανωμαλιών. Ποια δύο μέλη της οικογένειας εμφανίζουν μη αναμενόμενο φαινότυπο (μονάδες 2); Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας χρησιμοποιώντας μόνο τα δεδομένα του γενεαλογικού δέντρου (μονάδες 2). (Μονάδες 4)
-
Γ4 · 4 μονάδες
Για τη διερεύνηση των παραπάνω ανωμαλιών χρησιμοποιούνται ειδικοί ανιχνευτές. Ο ανιχνευτής Α υβριδοποιείται μία φορά στο κεντρομερίδιο κάθε μεταφασικού Χ φυλετικού χρωμοσώματος και ο ανιχνευτής Β υβριδοποιείται με το υπεύθυνο για την ασθένεια γονίδιο. Για τις υβριδοποιήσεις χρησιμοποιήθηκε DNA μεταφασικών κυττάρων και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στον Πίνακα 1, όπου οι αριθμοί δείχνουν πόσες φορές υβριδοποιείται ο κάθε ανιχνευτής ανά DNA μεταφασικού κυττάρου. Πίνακας 1 Να θεωρήσετε ότι τα δύο μέλη με μη αναμενόμενο φαινότυπο είναι ο και η . Αξιοποιώντας τα δεδομένα του Πίνακα 1 να γράψετε τον γονότυπο των ατόμων με τον μη αναμενόμενο φαινότυπο (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 2). (Μονάδες 4)
ανιχνευτής Α 1 2 1 2 2 ανιχνευτής Β 2 2 0 2 2 -
Γ5 · 5 μονάδες
Πίνακας 1 Να θεωρήσετε ότι τα δύο μέλη με μη αναμενόμενο φαινότυπο είναι ο και η . Να θεωρήσετε επίσης ότι ο έχει γονότυπο και η έχει ένα Χ με το αλληλόμορφο και ένα Χ με έλλειψη του τμήματος που περιέχει το γονίδιο (), όπου το φυσιολογικό αλληλόμορφο και το αλληλόμορφο της ασθένειας. Εξηγήστε πώς προέκυψε η χρωμοσωμική ανωμαλία κάθε ατόμου με μη αναμενόμενο φαινότυπο. (Μονάδες 5)
Θέμα Δ 25 μονάδες
-
Δ1 · 5 μονάδες
Σχήμα του θέματος (περιγραφή): στην Εικόνα 2 το τμήμα DNA έχει τις αλυσίδες Ι (πάνω) και ΙΙ (κάτω). Ο υποκινητής βρίσκεται αριστερά από τις αλυσίδες και ο υποκινητής δεξιά. Δύο διακεκομμένες γραμμές τέμνουν το τμήμα: το σημείο Κ ανάμεσα στο 10ο και στο 11ο ζεύγος βάσεων και το σημείο Λ ανάμεσα στο 34ο και στο 35ο ζεύγος βάσεων από τα αριστερά. Στο γονιδίωμα ενός τύπου σωματικών ανθρώπινων κυττάρων περιέχεται το τμήμα DNA της Εικόνας 2, το οποίο περιλαμβάνει δύο γονίδια Α και Β και τους αντίστοιχους υποκινητές τους και . Το γονίδιο Α εκφράζεται πάντα και παράγει έναν μεταγραφικό παράγοντα (), ο οποίος είναι απαραίτητος για την έκφραση του γονιδίου Β, ενώ το γονίδιο Β κωδικοποιεί ένα πενταπεπτίδιο με φαρμακευτική δράση. Εικόνα 2 Για λόγους απλοποίησης, το μήκος της αλληλουχίας του γονιδίου του μεταγραφικού παράγοντα, καθώς και του εσωνίου, δίνονται με μικρό αριθμό νουκλεοτιδίων. α. Να γράψετε τον προσανατολισμό των αλυσίδων I και II (μονάδες 2). β. Σε ποια από τις αλυσίδες I ή II αντιστοιχεί η κωδική αλυσίδα κάθε γονιδίου (μονάδες 2); γ. Ένα από τα δύο γονίδια (Α ή Β) είναι ασυνεχές. Να γράψετε ποιο είναι αυτό (μονάδα 1). (Μονάδες 5)
-
Δ2 · 8 μονάδες
Εικόνα 2 Για λόγους απλοποίησης, το μήκος της αλληλουχίας του γονιδίου του μεταγραφικού παράγοντα, καθώς και του εσωνίου, δίνονται με μικρό αριθμό νουκλεοτιδίων. Στην αλληλουχία DNA της Εικόνας 2, λόγω της δράσης ενός μεταλλαξογόνου παράγοντα, προκαλείται αναστροφή του τμήματος μεταξύ των σημείων Κ και Λ. Να εξηγήσετε αν είναι δυνατή η έκφραση των δύο γονιδίων μετά την αναστροφή. Να θεωρήσετε ότι η αλυσίδα Ι έχει το 5' άκρο αριστερά, ότι κωδική αλυσίδα του γονιδίου Α είναι η Ι και του γονιδίου Β η ΙΙ, και ότι το ασυνεχές γονίδιο είναι το Β. (Μονάδες 8)
-
Δ3 · 7 μονάδες
Εικόνα 2 Για λόγους απλοποίησης, το μήκος της αλληλουχίας του γονιδίου του μεταγραφικού παράγοντα, καθώς και του εσωνίου, δίνονται με μικρό αριθμό νουκλεοτιδίων. Σχήμα του θέματος (περιγραφή): στην Εικόνα 3 το κυκλικό πλασμίδιο έχει, με τη σειρά γύρω από τον κύκλο, τον υποκινητή Υ του γονιδίου gfp, αμέσως μετά τη θέση αναγνώρισης της ΠΕΙ, στο όριο του υποκινητή με την αρχή του γονιδίου gfp, έπειτα το γονίδιο gfp, στο τέλος του οποίου βρίσκεται η θέση της ΠΕΙΙ, έπειτα τον υποκινητή Υ του γονιδίου ανθεκτικότητας στην αμπικιλίνη και το γονίδιο αυτό, μέσα στο οποίο βρίσκεται η θέση της ΠΕΙΙΙ· σε άλλο σημείο του κύκλου βρίσκεται η θέση έναρξης αντιγραφής. Κάθε υποκινητής βρίσκεται πριν από το γονίδιό του, στην κατεύθυνση της μεταγραφής του. Ένας ερευνητής επιθυμεί να δημιουργήσει γενετικά τροποποιημένα βακτήρια που να εκφράζουν το γονίδιο Β. Στη διάθεσή του έχει το τμήμα DNA της Εικόνας 2, βακτήρια ξενιστές που δεν φέρουν γονίδια ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικό και το πλασμίδιο της Εικόνας 3. Το πλασμίδιο φέρει μία θέση έναρξης αντιγραφής, ένα γονίδιο ανθεκτικότητας στο αντιβιοτικό αμπικιλίνη, ένα γονίδιο (gfp) που κωδικοποιεί μια πράσινη χρωστική, η οποία φθορίζει όταν εκτεθεί σε υπεριώδη ακτινοβολία, καθώς και τους αντίστοιχους υποκινητές τους (Υ). Επιπλέον, το πλασμίδιο φέρει τρεις θέσεις αναγνώρισης για τις περιοριστικές ενδονουκλεάσες ΠΕΙ, ΠΕΙΙ και ΠΕΙΙΙ, όπως φαίνεται στην Εικόνα 3. Παρακάτω δίνονται οι αλληλουχίες ζευγών βάσεων που αναγνωρίζονται από τις ΠΕΙ, ΠΕΙΙ και ΠΕΙΙΙ: ΠΕΙ: ΠΕΙΙ: ΠΕΙΙΙ: Το κενό σε κάθε αλυσίδα δείχνει τη θέση που δρα η κάθε περιοριστική ενδονουκλεάση (ΠΕ) στην αλληλουχία αναγνώρισης (στο θέμα με βέλη). Ποια ή ποιες περιοριστικές ενδονουκλεάσες θα χρησιμοποιηθούν για την ενσωμάτωση του φυσιολογικού τμήματος DNA, προκειμένου να εκφραστεί το γονίδιο Β σε βακτηριακούς κλώνους που αναπτύσσονται παρουσία του αντιβιοτικού αμπικιλίνη (μονάδες 2); Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 5). Να θεωρήσετε ότι η αλυσίδα Ι έχει το 5' άκρο αριστερά και ότι κωδική αλυσίδα του γονιδίου Β είναι η ΙΙ. (Μονάδες 7)
-
Δ4 · 5 μονάδες
Εικόνα 2 Για λόγους απλοποίησης, το μήκος της αλληλουχίας του γονιδίου του μεταγραφικού παράγοντα, καθώς και του εσωνίου, δίνονται με μικρό αριθμό νουκλεοτιδίων. Σχήμα του θέματος (περιγραφή): στην Εικόνα 3 το κυκλικό πλασμίδιο έχει, με τη σειρά γύρω από τον κύκλο, τον υποκινητή Υ του γονιδίου gfp, αμέσως μετά τη θέση αναγνώρισης της ΠΕΙ, στο όριο του υποκινητή με την αρχή του γονιδίου gfp, έπειτα το γονίδιο gfp, στο τέλος του οποίου βρίσκεται η θέση της ΠΕΙΙ, έπειτα τον υποκινητή Υ του γονιδίου ανθεκτικότητας στην αμπικιλίνη και το γονίδιο αυτό, μέσα στο οποίο βρίσκεται η θέση της ΠΕΙΙΙ· σε άλλο σημείο του κύκλου βρίσκεται η θέση έναρξης αντιγραφής. Κάθε υποκινητής βρίσκεται πριν από το γονίδιό του, στην κατεύθυνση της μεταγραφής του. Ένας ερευνητής επιθυμεί να δημιουργήσει γενετικά τροποποιημένα βακτήρια που να εκφράζουν το γονίδιο Β. Στη διάθεσή του έχει το τμήμα DNA της Εικόνας 2, βακτήρια ξενιστές που δεν φέρουν γονίδια ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικό και το πλασμίδιο της Εικόνας 3. Το πλασμίδιο φέρει μία θέση έναρξης αντιγραφής, ένα γονίδιο ανθεκτικότητας στο αντιβιοτικό αμπικιλίνη, ένα γονίδιο (gfp) που κωδικοποιεί μια πράσινη χρωστική, η οποία φθορίζει όταν εκτεθεί σε υπεριώδη ακτινοβολία, καθώς και τους αντίστοιχους υποκινητές τους (Υ). Επιπλέον, το πλασμίδιο φέρει τρεις θέσεις αναγνώρισης για τις περιοριστικές ενδονουκλεάσες ΠΕΙ, ΠΕΙΙ και ΠΕΙΙΙ, όπως φαίνεται στην Εικόνα 3. Παρακάτω δίνονται οι αλληλουχίες ζευγών βάσεων που αναγνωρίζονται από τις ΠΕΙ, ΠΕΙΙ και ΠΕΙΙΙ: ΠΕΙ: ΠΕΙΙ: ΠΕΙΙΙ: Το κενό σε κάθε αλυσίδα δείχνει τη θέση που δρα η κάθε περιοριστική ενδονουκλεάση (ΠΕ) στην αλληλουχία αναγνώρισης (στο θέμα με βέλη). Να θεωρήσετε ότι το φυσιολογικό τμήμα DNA της Εικόνας 2 ενσωματώθηκε στο πλασμίδιο με τις ΠΕΙ και ΠΕΙΙ, μετά τον υποκινητή Υ του πλασμιδίου, και ότι τα βακτήρια μεταγράφουν και μεταφράζουν την αλληλουχία του γονιδίου Β (κωδική αλυσίδα η ΙΙ, που έχει το 5' άκρο δεξιά), το οποίο είναι ασυνεχές. Το πεπτίδιο που προκύπτει είναι λειτουργικό ή όχι (μονάδα 1); Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 4). (Μονάδες 5)
Πηγή
Τα θέματα μεταγράφηκαν από το επίσημο αρχείο του Υπουργείου Παιδείας. Το Σκούλις δεν συνδέεται με το Υπουργείο Παιδείας.
Δείτε επίσης: Πανελλαδικές 2026, Επαναληπτικές